You are currently viewing Για τους νοσηλευτές και τις νοσηλεύτριες που έχουν κουραστεί περισσότερο απ’ όσο δείχνουν…
Νοσηλευτές και Εργασιακή Εξουθένωση, Εξάντληση Burnout

Υπάρχουν επαγγέλματα στα οποία η κούραση δεν τελειώνει πάντα όταν τελειώνει η βάρδια.

Η νοσηλευτική είναι ένα από αυτά. Είναι οι άνθρωποι αυτοί που καλούνται σε συχνά υποστελεχωμένα νοσοκομεία να φροντίσουν δεκάδες ασθενείς με δύσκολες συνθήκες. Ας θυμηθούμε για λίγο τον αγώνα που έκαναν και τις μάχες που έδωσαν οι νοσηλευτές και νοσηλεύτριες στην πανδημία COVID.

Είναι η σωματική κόπωση από τις ώρες ορθοστασίας, τα απαιτητικά ωράρια, τις νυχτερινές βάρδιες, τις εναλλαγές του προγράμματος και την ανάγκη να ανταποκρίνεσαι σε πολλά πράγματα ταυτόχρονα.

Είναι, όμως, και κάτι λιγότερο ορατό.

Είναι η συναισθηματική εργασία. Η προσπάθεια να παραμείνεις ψύχραιμος όταν υπάρχει ένταση, να καθησυχάσεις έναν ασθενή που φοβάται, να σταθείς δίπλα σε μια οικογένεια που αγωνιά, να διαχειριστείς τον πόνο, την απώλεια, την αβεβαιότητα και, ταυτόχρονα, να συνεχίσεις να κάνεις σωστά τη δουλειά σου.

Είναι οι φορές που μπορεί να χρειάζεται να συγκρατήσεις τη δική σου αγωνία, να αναβάλεις το δικό σου συναίσθημα και να συνεχίσεις να λειτουργείς, επειδή εκείνη τη στιγμή κάποιος άλλος σε χρειάζεται.Και είναι, κάποιες φορές, η επιστροφή στο σπίτι με το σώμα εξαντλημένο και το μυαλό να παραμένει στη δουλειά.

Στη βάρδια που δεν πήγε καλά. Σε κάτι που συνέβη. Σε μια δύσκολη συμπεριφορά που δέχτηκες. Σε όσα δεν πρόλαβες να κάνεις. Σε εκείνο που θα μπορούσες να είχες χειριστεί διαφορετικά. Στην ένταση ή φόρτιση, που δεν μπόρεσες να αποβάλλεις. Στην αίσθηση εγκλωβισμού σε μια φορτική εργασία που από την μια σου αρέσει να προσφέρεις και να φροντίζεις, αλλά από την άλλη επιβαρύνεσαι και κουράζεσαι ίσως παραπάνω από την φυσιολογική κόπωση…

Ακόμη κι όταν είσαι πλέον σπίτι, μπορεί να μην αισθάνεσαι πραγματικά διαθέσιμος για τη ζωή σου.

Μπορεί να μην έχεις υπομονή για μια συζήτηση, ενέργεια για τους ανθρώπους σου ή διάθεση να κάνεις πράγματα που παλαιότερα σε ευχαριστούσαν. Μπορεί να αναζητάς την ησυχία σου, να αποφεύγεις τις κοινωνικές επαφές ή να αισθάνεσαι ότι χρειάζεσαι ολόκληρη την ημέρα για να συνέλθεις από μία μόνο βάρδια.

Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβεις απαραίτητα από την αρχή, η εργασία αρχίζει να καταλαμβάνει όλο και μεγαλύτερο χώρο στη ζωή σου.

Τι συμβαίνει όταν η επαγγελματική εξάντληση αρχίζει να επηρεάζει και την προσωπική σου ζωή;

Το burnout, ή αλλιώς η επαγγελματική εξουθένωση, δεν ταυτίζεται απλώς με το να είσαι κουρασμένος μετά από μια δύσκολη ημέρα.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιγράφει τρεις βασικές διαστάσεις του: τη συναισθηματική και ενεργειακή εξάντληση, την αυξανόμενη ψυχική απόσταση ή τον κυνισμό απέναντι στην εργασία και την αίσθηση μειωμένης επαγγελματικής αποτελεσματικότητας.

Στην καθημερινότητα, αυτά μπορεί να εκδηλώνονται με διαφορετικούς τρόπους.

  • Μπορεί να ξυπνάς ήδη κουρασμένος, ακόμη κι αν κοιμήθηκες.
  • Να δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς ή να αισθάνεσαι ότι λειτουργείς πλέον μηχανικά.
  • Να εκνευρίζεσαι ευκολότερα, να έχεις μικρότερη ανοχή σε καταστάσεις που παλαιότερα διαχειριζόσουν διαφορετικά ή να αισθάνεσαι συναισθηματικά αποστασιοποιημένος.
  • Να αρχίζεις να αμφιβάλλεις για τις ικανότητές σου, να χάνεις την ικανοποίηση που αντλούσες από τη δουλειά σου ή να αναρωτιέσαι πώς έφτασες στο σημείο να δυσκολεύεσαι τόσο πολύ με κάτι που κάποτε είχε νόημα για εσένα.
  • Μπορεί να εμφανίζονται δυσκολίες στον ύπνο, ένταση, ευερεθιστότητα ή η αίσθηση ότι δεν μπορείς να χαλαρώσεις πραγματικά.
  • Τίποτα από αυτά, μεμονωμένα, δεν αρκεί για να συμπεράνουμε ότι κάποιος βιώνει burnout. Είναι, όμως, ενδείξεις που αξίζουν προσοχή, ιδιαίτερα όταν επιμένουν και επηρεάζουν τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής.
nurse 3d icon png download 4731208

Τι μας λέει η επιστημονική έρευνα για τους νοσηλευτές και νοσηλεύτριες;

Τα διαθέσιμα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η επαγγελματική εξουθένωση αποτελεί σημαντικό ζήτημα για το νοσηλευτικό προσωπικό διεθνώς.

🔹 Περίπου ένας στους τρεις νοσηλευτές: Σε ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο BMC Nursing, η συγκεντρωτική εκτίμηση για υψηλή συναισθηματική εξάντληση ήταν 33,45%. Η εκτίμηση για χαμηλή αίσθηση προσωπικού επιτεύγματος ήταν 33,49%. Πρόκειται για διαφορετικές διαστάσεις του burnout, όχι για δύο ποσοστά που πρέπει να προστεθούν μεταξύ τους.

🔹 Η εξουθένωση δεν αφορά μόνο τον εργαζόμενο: Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2024 στο JAMA Network Open εξέτασε 85 μελέτες με 288.581 νοσηλευτές από 32 χώρες. Το burnout συσχετίστηκε με χαμηλότερες αξιολογήσεις της ασφάλειας των ασθενών, περισσότερα αναφερόμενα λάθη φαρμακευτικής αγωγής και περισσότερη φροντίδα που έμεινε ανεκπλήρωτη.

🔹 Η συναισθηματική εργασία έχει σημασία: Ανασκόπηση 41 μελετών, δημοσιευμένη το 2024, εξέτασε τις απαιτήσεις διαχείρισης συναισθημάτων στη νοσηλευτική και τις σχέσεις τους με την προσωπική και οργανωσιακή ευημερία. Η συνεχής συναισθηματική διαχείριση αποτελεί σημαντικό μέρος της εργασίας και χρειάζεται να λαμβάνεται υπόψη όταν συζητάμε για την ψυχική ανθεκτικότητα και την εξάντληση.

🔹 Το εργασιακό περιβάλλον δεν είναι μια ασήμαντη λεπτομέρεια: Μετα-ανάλυση του 2024, η οποία περιέλαβε εννέα μελέτες και 3.730 νοσηλευτές, εντόπισε μέτρια θετική συσχέτιση ανάμεσα στον εργασιακό εκφοβισμό και το burnout (r = 0,43). Με άλλα λόγια, στις μελέτες που εξετάστηκαν, υψηλότερα επίπεδα εκφοβισμού συνδέονταν με υψηλότερα επίπεδα επαγγελματικής εξουθένωσης.

Οι αριθμοί αυτοί δεν περιγράφουν κάθε νοσηλευτή ούτε αποδεικνύουν ότι όλοι θα βιώσουν burnout. Αναδεικνύουν, όμως, ένα ζήτημα που δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αποκλειστικά ατομική υπόθεση.

Η υποστελέχωση, η έλλειψη χρόνου, οι αυξημένες ευθύνες, η αβεβαιότητα των ωραρίων και η ανεπαρκής υποστήριξη μπορούν να δυσκολέψουν την καθημερινότητα.

Το ίδιο ισχύει για τις δύσκολες εργασιακές σχέσεις, τις επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις, την απαξίωση, τις προσβολές, την άνιση μεταχείριση και το mobbing, δηλαδή τον επαναλαμβανόμενο εργασιακό εκφοβισμό.

Όταν ένας άνθρωπος χρειάζεται να διαχειρίζεται όχι μόνο τις απαιτήσεις της εργασίας του, αλλά και ένα περιβάλλον στο οποίο αισθάνεται ότι πρέπει διαρκώς να προσέχει τι θα πει, πώς θα συμπεριφερθεί ή ποιος μπορεί να στραφεί εναντίον του, η ψυχική επιβάρυνση μπορεί να γίνει ακόμη μεγαλύτερη.

Και τότε η δουλειά δεν είναι απλώς κουραστική. Μπορεί να γίνει πηγή συνεχούς εγρήγορσης, άγχους και ανασφάλειας.

Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα μεμονωμένο, δραματικό περιστατικό για να επηρεαστεί κάποιος. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε δύσκολες συνθήκες μπορεί να έχει σωρευτική επίδραση.

Και μετά έρχεται η ενοχή.

Η ενοχή επειδή κουράστηκες.

Επειδή δεν έχεις την υπομονή που είχες παλαιότερα.

Επειδή δεν αισθάνεσαι πάντα διαθέσιμος να ακούσεις τους άλλους.

Επειδή θέλεις να μείνεις μόνος σου αντί να βγεις, να μιλήσεις ή να κάνεις κάτι ευχάριστο.

Επειδή, κάποιες ημέρες, σκέφτεσαι ότι δεν αντέχεις άλλο αυτόν τον ρυθμό.

Ίσως έχεις συνηθίσει να είσαι ο άνθρωπος που ανταποκρίνεται, που βρίσκει λύσεις, που παραμένει ψύχραιμος και που συνεχίζει ακόμη κι όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.

Ίσως έχεις μάθει να βάζεις τις ανάγκες των άλλων πρώτες, τόσο συχνά ώστε να δυσκολεύεσαι να αναγνωρίσεις τις δικές σου.

Όμως, το ότι μπορείς να ανταποκρίνεσαι στις απαιτήσεις της δουλειάς δεν σημαίνει ότι δεν επιβαρύνεσαι από αυτές.

Το ότι συνεχίζεις να εργάζεσαι δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είσαι καλά.

Και το ότι αγαπάς το επάγγελμά σου δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντέχεις απεριόριστα τα πάντα.

νοσοκόμος εξάντληση

Η φροντίδα των άλλων δεν χρειάζεται να σημαίνει τη διαρκή παραμέληση του εαυτού σου.

Η φροντίδα της ψυχικής υγείας δεν είναι πολυτέλεια που μπορείς να εξετάσεις μόνο όταν περισσέψει χρόνος. Δεν είναι ένδειξη αδυναμίας ούτε προϋποθέτει να έχεις φτάσει στα όριά σου.

Μπορεί να ξεκινήσει από την αναγνώριση όσων συμβαίνουν, από την προσπάθεια να δημιουργήσεις πραγματικό χρόνο ανάπαυσης, να προστατεύσεις τον ύπνο σου όσο είναι εφικτό, να επανασυνδεθείς με ανθρώπους και δραστηριότητες που σου κάνουν καλό και να αναζητήσεις υποστήριξη όταν τη χρειάζεσαι.

Μπορεί επίσης να σημαίνει ότι χρειάζεται να εξετάσεις τα όριά σου, τις ενοχές σου, τον τρόπο με τον οποίο έχεις μάθει να διαχειρίζεσαι τις απαιτήσεις των άλλων και όσα δυσκολεύεσαι να εκφράσεις.

Και κάποιες φορές χρειάζεται να αναγνωρίσεις ότι ένα μέρος της δυσκολίας δεν βρίσκεται σε εσένα, αλλά στις συνθήκες μέσα στις οποίες εργάζεσαι.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει έναν σταθερό χώρο για να επεξεργαστείς τη συναισθηματική εξάντληση, το εργασιακό άγχος, τις εμπειρίες εκφοβισμού, τις δυσκολίες στις σχέσεις, την απώλεια νοήματος και όσα έχουν αρχίσει να επηρεάζουν την προσωπική σου ζωή.

Έναν χώρο όπου δεν χρειάζεται να είσαι ο ψύχραιμος, ο δυνατός ή εκείνος που ξέρει πώς να διαχειριστεί τα πάντα.

Όπου μπορείς να μιλήσεις για όσα σε έχουν επιβαρύνει, να κατανοήσεις τι σου συμβαίνει και να αναζητήσεις τρόπους να ανακτήσεις τη λειτουργικότητα, την ισορροπία και την επαφή με τον εαυτό σου.

Η ανάκαμψη δεν είναι διακόπτης που γυρίζει από τη μία στιγμή στην άλλη. Χρειάζεται χρόνο και συχνά απαιτεί περισσότερα από μία μόνο αλλαγή. Όταν οι συνθήκες εργασίας είναι επιβαρυντικές, η ουσιαστική αντιμετώπιση χρειάζεται να περιλαμβάνει και την αντιμετώπιση αυτών των συνθηκών, όχι μόνο την προσπάθεια του εργαζομένου να προσαρμοστεί.

Δεν χρειάζεται να περιμένεις να εξαντληθείς εντελώς για να ζητήσεις βοήθεια.

Δεν χρειάζεται να αποδείξεις ότι υποφέρεις αρκετά για να δικαιούσαι φροντίδα.

Και δεν χρειάζεται να φτάσεις στο σημείο να μη σε αναγνωρίζεις για να αρχίσεις να ασχολείσαι με όσα σου συμβαίνουν.

Αν είσαι νοσηλευτής ή νοσηλεύτρια και αισθάνεσαι ότι η δουλειά έχει αρχίσει να επηρεάζει τον ύπνο σου, τη διάθεσή σου, τις σχέσεις σου ή τη δυνατότητά σου να χαρείς την καθημερινότητά σου, αξίζει να σταθείς για λίγο σε αυτό.

Όχι για να κατηγορήσεις τον εαυτό σου.

Αλλά για να τον ακούσεις.

Γιατί κι εσύ είσαι ένας άνθρωπος με ανάγκες, όρια, συναισθήματα και δικαίωμα στη φροντίδα.

Και η δική σου ψυχική υγεία έχει σημασία.

Η παρούσα δημοσίευση έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση ή την ψυχοθεραπευτική υποστήριξη.

Μαρία Σώρου – Αδειοδοτημένη Ψυχολόγος (Αρ. Αδείας: 899298 – Περιφέρεια Αττικής) Πτυχιούχος Ψυχολογίας BSc (Hons) – The Open University (UK) Καλώς ήρθατε. Ονομάζομαι Μαρία Σώρου και η θεραπευτική μου προσέγγιση στο LifeSkills.gr εστιάζει στη σύνθεση της κλινικής εγκυρότητας με την πρακτική υποστήριξη. Πιστεύω ακράδαντα ότι η ψυχική υγεία είναι μια διαρκής διαδικασία εξέλιξης και ότι κάθε άνθρωπος μπορεί να εξοπλιστεί με τις κατάλληλες δεξιότητες ζωής (life skills) για να ανταπεξέλθει στις προκλήσεις του σύγχρονου περιβάλλοντος. Μπορείτε να κλείσετε την διαδικτυακή συνεδρία σας μαζί μου: Τηλεφωνικά ή με ένα μήνυμα μέσω Viber στο 6975469122 Με email info@lifeskills.gr